Afgelopen week onderzocht ik wat twijfel voor mij betekent, wanneer het opspeelt, en wat dat met me doet. Dit dankzij de mooie vragen die Marianne Canters stelt in haar Deep Dive schrijfsessies.

We hebben zoveel informatie tot onze directe beschikking. En wat doen we ermee? Weinig tot niets.

Toen we met geschiedenis de Spaanse Griep en de Pest behandelden, dacht ik regelmatig ‘oh als die mensen toch meer informatie tot hun beschikking zouden hebben!’ Het leek me dat dingen dan heel anders, veel beter waren gelopen. Nu bewijzen we met z’n allen dat informatie helemaal niet cruciaal is. We hebben alle informatie die we wensen, maar gedragen ons precies als toen. Mensen hebben moeite met angst en verandering en alleen zijn, dus een plotseling opduikend virus is een dingetje. Je hebt een groep die boos wordt, sommigen ontkennen wat er gaande is, anderen zien overal complotten. Ook zijn er mensen die zich totaal verliezen in doodsangst en paniek. Je hebt de feestgangers, mensen die bruisend roulette spelen. En er is een groep die juist opbloeit, deze situatie naadloos aansluit op hoe ze altijd al leefden, zij zijn de overlevers.

Gedachtenloos kopieren
We zoeken allemaal externe bevestiging van onze persoonlijke optiek. Gedachtenloos kopieren we artikeltjes en video’s die daarop aansluiten, we scharen ons achter deze of gene zonder bij onszelf na te gaan wat wij er nou echt van vinden. Hoe willen we dat er met ons wordt omgegaan. Wat zegt het dat we autoriteiten enorm wantrouwen. Wanneer nemen we de macht weer zelf ter hand, in plaats van te roepen dat ‘de overheid’ dit of dat moet oplossen? Leren we als mensheid eindelijk echt vertrouwen op onszelf, waarbij je voegen naar regels niet stuit op een autoriteitsissue? Of gaan we de feiten ontkennend ten onder?

Ik ontdekte dat achter (in?) twijfel vaak een keihard oordeel schuilt. Je voelt dat iets anders mag, maar je wilt of durft de volgende stap niet te zetten. Want kun je dat wel, wat zullen anderen van je denken, is dit niet raar?! Ook wil of durf je geen ‘nee’ te zeggen. Om soortgelijke redenen, of omdat je bang bent dat je straks geen vrienden meer hebt. Je bent misschien bang voor een stortvloed van keiharde oordelen en pasklare antwoorden. Twijfel lijkt dan een prachtige way out!

Maar twijfel past niet goed in onze snelle maatschappij waarin de nadruk vooral ligt op extravertie, actie en duidelijke uitspraken. In mijn ervaring zijn dat krachtige motoren, maar niet de eigenschappen of momenten waarop je echte groei en ontwikkeling doormaakt. Dat zit hem juist in het geven van ruimte aan twijfel, in het naar binnen keren voor en ook terwijl je naar buiten toe iets neerzet, in het verbinden van jouw innerlijke wereld met wat zich om je heen bevindt.

Verstilling
In extravertie, actie en duidelijke uitspraken schuilt naast de helderheid die het biedt, ook het gevaar dat je jezelf verliest. Dat je vergeet waarom je ook alweer iets bent begonnen. En dat je als alle bubbels en ruis zijn opgetrokken, met lege handen achterblijft, uitgeput en leeggezogen. Juist in de verstilling, als ik me terugtrek en voornamelijk vaar op mijn eigen kompas kom ik tot waardevolle inzichten en ideeen en zie ik hoe ik die omzet in concrete projecten.

Wie zich vooral naar buiten richt, versterkt dualiteit: eerst die in zichzelf, maar ook die in de manier waarop er gesproken wordt over issues. Binnen of buiten, ja of nee, eens of oneens, macht of onmacht. Alle nuance valt weg.

Racismedebat of gesprek over racisme
Dat zag je loepzuiver in het racisme’debat’ dat afgelopen zonder plaatsvond onder de verrassende leiding van Jort Kelder. Dat programma ging alle kanten op en bestond vooral uit een herhaling van allang uitgekauwde zetten. Zowel de gespreksleider als veel van de gasten hadden geen kennis over alleen al het verschil tussen racisme en discriminatie die de persoonlijke anekdotiek oversteeg. Een gemiste kans! Gelukkig werden er ook twee alternatieve programma’s verzorgd:

https://new.deappel.nl/nl/events/284-the-master-s-tools-will-never-dismantle-the-master-s-house

Een bijzonder gesprek met grote spirituele kracht. Ik had het gevoel dat hier echt wat werd neergezet waarvan we in de toekomst (de nabije hoop ik) meer zullen zien. Expertise, diepgang, strategie. En

https://www.facebook.com/pakhuis.dezwijger/videos/867738420302041/

Een mogelijke blauwdruk voor hoe lastige, grote onderwerpen ook voor een groter publiek behandeld kunnen worden. Met diepgang, zonder vliegen afvangen, met kennis van zaken.

Zelf heb ik nooit zo geloofd in de absolute tweedeling in leugen en waarheid. Sowieso ben ik meer van de nuance en de schakeringen. Dit is gebaseerd op mijn persoonlijke ervaring. Sommige boeken (romans, essays) hebben meer indruk op me gemaakt dan veel ‘objectieve feiten’ uit mijn leven. Die teksten hebben me daadwerkelijk gevormd, gaven me een enorme groeispurt -ik voelde de hersenverbindingen ontspruiten!- omdat ze iets toonden dat verder reikt dan wat mijn rationele brein kan (re)produceren. En dat geldt ook voor muziek, beeldende kunst en theater.

Waarachtigheid in plaats van leugen versus waarheid
Filosofe Alicja Gescinska geeft interessante food for thought en een ontsnappingsroute in haar ‘Kinderen van Apate – over leugens en waarachtigheid’. Zij pleit ervoor om ons niet te beperken tot de vraag of iets waarheid is of leugen. Zij wil meer ruimte voor waarachtigheid, een morele term. Ja, dat vraagt fundamenteel vertrouwen in elkaar, ook en juist als je het niet met elkaar eens bent. De intentie om waarachtiger te leven en communiceren, en dit ook daadwerkelijk praktizeren, zal ons uittillen boven de patstelling die tegenwoordig zoveel belangrijke discussiepunten doodslaat. Te vaak blijven we hangen in de vraag of iets waarheid is of leugen. Goed of fout. Hoogst vermoeiend en oppervlakkig. Ik denk dan bijvoorbeeld aan hoe om te gaan met racisme, klimaatverandering, covid19, hoe wij onze samenleving inrichten en economisch vormgeven. Urgente onderwerpen!

Lineaire en circulaire ontwikkeling
Sinds ruwweg de Verlichting worden objectiviteit, rationaliteit en feitelijkheid hoog aangeslagen. Alleen wat meetbaar, zichtbaar, precies zo herhaalbaar is, wordt geacht te bestaan. En daar kun je langs rechte lijnen doorheen navigeren. Je begint bij A, en doorloopt keurig het hele alfabet voor je bij Z uitkomt.

Er speelt echter meer tussen hemel en aarde, mensen zijn eerst en vooral emotionele wezens, en het belang van subjectieve zaken als schoonheid, harmonie en creativiteit is enorm. Groter dan rationeel gerichte mensen wensen. Lineaire actie is niet de enige manier om vooruit te komen. Circulaire en spiraalsgewijze ontwikkeling zijn minstens zo waardevol en noodzakelijk.

De illusie van veiligheid en zekerheid
Mensen zoeken veiligheid en zekerheid, juist in onzekere tijden. En dat snap ik, zelf ben ik ook mens (echt!). Maar ik weet inmiddels ook, dat veel van de veiligheid en zekerheid waarin wij willen schuilen, helemaal geen veilig- en zekerheid bieden. Het zijn illusies.

Het internet met haar social media vergroot uit wat er eerder al was: dat verlangen naar duidelijkheid, veiligheid en zekerheid, en de neiging tot polarisatie die daaruit voortvloeit. Iets wat ook nog eens mengt met de heersende positie van de monotheistische religies.  De impact van zin en onzin, waarheid en leugen is enorm. Het gaat niet meer om één persoon op een houten kistje die wat roept. Tegenwoordig worden miljarden mensen bereikt met één simpele cartoon, advertentie of nieuwsbericht dat al dan niet suggestief of fake is.

Zonder de effectieve inzet van AI algoritmes had de Brexit niet plaatsgevonden en was Trump nu niet de president van de Verenigde Staten.

Leren omgaan met onzekerheid – meditatie en de waarde van angst
Het is jammer dat we niet van jongs af aan leren om om te gaan met de existentiele onzekerheid die leven nu eenmaal is. Dat we niet leren om angst (voor de toekomst, een virus, de dood) er gewoon te laten zijn. We leren hoogstens die angst te bezweren of overschreeuwen. Iets is er en bepaalt je handelen, of het is er niet. Andere opties krijg je maar zelden mee, terwijl ze enorm kunnen helpen.

Mindfulness en andere meditatievormen zijn heel goed in staat om je te leren leven met onzekerheid in plaats van het weg te duwen of te overschreeuwen. Helaas worden ze te vaak gebruikt als spirituele bypass, een zoveelste ontwijkingsmechanisme.

Angst en twijfel zijn als een zuurdesemstarter
Angst bijvoorbeeld is niet iets voor losers. Angst is een goede vriend die ons probeert te behoeden voor fouten. Je hoeft er lang niet altijd naar te handelen, angst speelt bijvoorbeeld ook op als je een nieuw project begint of op andere manieren uit je comfortzone stapt. Maar iets meer waardering voor angst en twijfel, onzekerheid kan helemaal geen kwaad.

Angst en twijfel moeten je leven niet dicteren, en je zeker niet lamslaan. In de juiste proporties kunnen ze zorgen voor enorm waardevolle inzichten!

Wees wat liever voor jezelf. En geef jezelf veel meer de ruimte om te twijfelen, mogelijkheden te onderzoeken. Sla wat minder om je heen en wat meer in je op, waar het een tijdje mag fermenteren voor je er wat mee gaat doen. Geef het een naam en dagelijks wat aandacht, net zoals je met een zuurdesemstarter zou doen

I give you clarity when in doubt. Help you find the vision, the words and the steps you have to take. Shed Moonlight on the pearls that you are meant to bring into this world. You will feel truly heard and seen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *